اسيد
شويي در سيستم هاي آبياري قطره اي
امروزه با توجه به بحث
هاي جدي شكل گرفته در زمينه توسعه روشهاي نوين به منظور استفاده بهينه و موثر از
منابع آبي و مقابله با محدوديت هاي آبي به وجود آمده در دنيا ، موضوع مديريت و
نگهداري اين نوع سيستم ها نيز مطرح مي شود. اعمال صحيح اين نوع مديريت در تداوم به
كارگيري اين نوع سيستم ها و حفاظت از
منابع آبي ، نسبت مستقيم داشته و فرهنگ گسترش صحيح اين نوع سيستم ها را به همراه
داشته به طوري كه عليرغم سرمايه گذاريهاي سنگين در اين بخش ، نه تنها فرهنگ استفاده
و گسترش بكارگيري سيستم هاي آبياري رشدي نداشته ، بلكه تاثير منفي در اذهان و تفكر
كشاورزان آن مناطق را به همراه داشته است .از اين رو
متن حاضر گامي هر چند كوچك در شناساندن رفتارهاي عملي در نحوه نگهداري و مديريت
بهره برداري از اينگونه سيستمها است . در اين مقاله نخست به مديريت اسيد شويي به
منظور پيشگيري از انسداد اجزاي سيستم ها ي آبياري قطره اي پرداخته شده و اميد است
در آينده نزديك به ديگر اركان مديريت بهره برداري و نگهداري سيستمهاي آبياري تحت
فشار نيز پرداخته شود .
اسيد
شويي
اسيد
در سيستم هاي آبياري به منظور شستشوي رسوبات تثبيت شده درون
لوله ها و قطره چكان ها كه ناشي از مواد شيميايي محلول در آب آبياري مي باشد ،
كاربرد هاي فراواني دارد . اين نوع رسوبات يا از آب آبياري ناشي شده به دليل وجود
بي كربنات و كربنات كلسيم به ميزان بالاتر از حد مجاز ( 200 ppm) و يا دليل به كارگيري و تزريق كودهاي محلول نامرغوب د رآب آبياري
به وجود مي آيد . جهت تزريق كود به درون سيستم آبياري ، مي بايست از
كودهاي محلول در آب
دارايPH
پايين كه خود به دليل داشتن PH
بسيار پايين
موجب نگهداري مناسب سيستم مي شوند ،استفاده نمود . البته از اسيد علاوه بر برطرف
نمودن انسداد در قطره چكانها ، جهت ارتقاي مشخصات فيزيكي و شيميايي خاك مزارع نيز
استفاده مي گردد كه در اين مورد پس از آزمايش خاك با كارشناس خاك شناسي خبره، مي بايست مشورت شود .
نحوه
اسيد شويي
جهت
اجراي موثر اسيد شويي مي بايست PH
آبياري هنگام كار در
سيستم ، بين 2 الي 3 پايين آورده شود . در اين حالت آب آبياري قادر خواهد بود ذرات
رسوب درون قطره چكانها و لوله ها را حل كرده و به بيرون هدايت كند
هنگام تزريق
اسيد بايد دقت شود به ريشه هاي حساس گياهان صدمه اي وارد نشود . در صورت رعايت
موارد زير ميزان خسارت احتمالي به ريشه گياهان به حداقل خواهد رسيد :
1 –
قبل از تزريق اسيد با آبياري ، ميزان آب موجود در خاك را به ظرفيت مزرعه برسانيد در
اين حالت اسيد به محض ورود به خاك ، رقيق شده و ميزان خسارت ، حداقل مي رسد
.
2 –
مدت تزريق اسيد د رشبكه ، به دقت محاسبه شود .
3-
پس از تزريق اسيد به شبكه سيستم ، به مدت حداقل 1 ساعت به حالت خاموش در آيد تا
اسيد به صورت كامل رسوبات را حل نمايد . با انجام اين عمل ، خاصيت اسيديته محلول
خروجي نيز كاهش مي يابد .
4 –
پس از خروج اسيد از سيستم ، شبكه حداقل برابر مدت تزريق اسيد با آب شستشو داده شود
.
5 –
جهت اطمينان بيشتر از خروج اسيد از محيط رشد ريشه بهتراست به مدت دو ساعت خاك زراعي
تحت آبياري قطره اي قرار گيرد .
توجه
نماييد در هنگام كار با انواع اسيد ، تمامي نكات ايمني لازم در هنگام به كارگيري و
تزريق آن را رعايت نموده و هنگام رقيق نمودن اسيد همواره اسيد را به آب اضافه
نماييد . از آنجايي كه برخي از فلزات مانند آهن در برابر اسيد ، مقاوم نيستند .
بنابر اين قبل از تزريق اسيد به درون سيستم از جنس كليه قطعات نصب شده بر روي سيستم
خود آگاه شويد . لوازم ساخته شده از جنس پلي اتيلن و پي وي سي معمولا در برابر اسيد
مقاوم هستند .
اسيد
هاي مناسب جهت شستشوي سيستم به شرح زير مي باشد :
-
اسيد
هيدروكلريك
-
اسيد
سولفوريك
-
اسيد فسفريك
محاسبه
زمان تزريق اسيد درون سيستم
جهت
تزريق اسيد درون سيستم مي بايست اسيد درون كل سيستم نفوذ كرده و كل بخشهاي آن را از
رسوب شستشو دهد . به همين دليل بايد اطلاعاتي نظير فاصله محل تزريق تا دورترين عضو
سيستم L
و حداقل سرعت
حركت آب درون لوله آبياري V در اختيار باشد .
با
داشتن اطلاعات فوق و با استفاده از فرمول زير مي توان زمان مناسب جهت تزريق اسيد به
درون سيستم را به نحو ي كه اثر حل كنندگي اسيد در كل سيستم بروز كند ، بدست آورد .
T=
L/ V
كه
در آن : V حداقل سرعت آب درون لوله برحسب متر بر ثانيه M/S
، L
فاصله محل تزريق از
دورترين خروجي دريپر برحسب متر M
و T
زمان لازم جهت تزريق
اسيد درون سيستم برحسب ثانيه S
مي باشد .
بدين
ترتيب با تزريق اسيد در مدت زمان به دست آمده ، مطمئن خواهيم بود كه اسيد به تمام
بخشهاي سيستم راه يافته است .
نحوه
كاليبره كردن اسيد در آب آبياري (نسبت اسيد مورد نياز )
جهت
برآورد نسبت اسيد مورد نياز در آب آبياري مي بايست جهت هر ايستگاه ، آزمايش جداگانه
اي صورت داد . مثال زير ، اقدامات لازم جهت انجام آزمايش فوق را تشريح مي كند :
آب
آبياري چاهي داراي PH
5/7 مي
باشد ، PH
مورد نياز
جهت شستشو ، معمولا 2 الي 3 مي باشد . جهت انجام آزمايش ، ظرف 10ليتري از آب آبياري
را آماده كرده و با كاغذ مخصوص PH
متر PH
آن را اندازه مي
گيريم 5/7 = PH
در مراحل مختلف و در
هر مرحله 1 ميلي متر اسيد مورد نظر را به ظرف اضافه كرده و مجددا PH
را اندازه مي گيريم
تا PH
مورد نظر به عدد 2
نزديك شود . دراين آزمايش براي 10 ليتر آب 60 ميلي ليتر اسيد مصرف شد تا
PH
به عدد 2 برسد ،
بنابراين نسبت اسيد مورد نياز 600ميلي ليتر به ازاي هر 1000 ليتر مي باشد .
محاسبه
دبي تزريق اسيد درون سيستم
با
داشتن اطلاعاتي نظير دبي كل سيستم Q
برحسب متر معكب در
ساعت m3/h
و نسبت اسيد مورد
نياز R
برحسب ميلي ليتر در
متر مكعب ml/m3
و نسبت اسيد مورد
نياز جهت تزريق اسيد l
برحسب ميلي
ليتر در ساعت ml/h را مشخص نمود :
L=
RQ
ميزان كل
اسيد مورد نياز جهت تزريق با استفاده از زمان مورد نياز به دست آمده از محاسبات
پيشين به دست خواهد آمد .
مثال : در سيستم آبياري مزرعه اي 30 دقيقه زمان
لازم است تا آب به دورترين نقطه سيستم برسد . آب دورترين نقطه سيستم برسد . دبي كل
سيستم 31 متر مكعب در ساعت و براساس آزمايش فوق غلظت اسيد مورد نياز درون سيستم 600
ميلي ليتر در متر مكعب مي باشد . ميزان دبي تزريق اسيد به سيستم چه ميزان است
؟
L=
RQ
L=31*600 L=18600 ml/h
L=18.6 L/h
بنابراين دبي
تزريق اسيد مي بايست برابر 6/18 ليتر
در ساعت باشد و اين عمل به مدت 30 دقيقه ادامه داشته باشد . پس ميزان كل اسيد مورد
نياز ما 3/9 ليتر مي باشد .
لوازم
مورد نياز جهت اسيد شويي
جهت
تزريق اسيد به درون سيستم آبياري همان لوازمي به كار مي رود كه در هنگام تزريق كود
از آنها استفاده مي شود . مكانيزم سيستم هاي آبياري قطره اي به صورتي است كه با
راندمان بالاي 85 در صد آب مورد نياز تبخير و تعرق گياه را به محيط رشد ريشه ها مي
رساند . همين امر و همچنين ارزش بالاي كودهاي مورد نياز گياه موجب گشته تا از سالها
پيش متخصصين تغذيه گياه به فكر رساندن عناصر غذايي مورد نياز گياه به همين شيوه با
راندمان بالا باشند .
Fertingation راههايي كه
تاكنون جهت تزريق كود و اسيد در سيستم هاي آبياري به كار گرفته شده، متنوع مي باشد
يكي
از به صرفه ترين و موثرترين اين شيوه ها ، استفاده از ونتوري تزريق كننده
mazzei
injector مي باشد كه با
راندمان بسيار بالا و با غلظت كاملا يكنواخت ، محلول كود را به درون سيستم هدايت مي
كند . مسئله مهمي كه در اين پروسه هنگام تزريق كود جلوه مي كند در صد حلاليت كود ،
درجه اشباع و PH
آن مي باشد .
متاسفانه به كارگيري كودهايي با كيفيت بسيار نازل ، باعث بروز خسارتي جبران ناپذير
به سيستم آبياري مي شوند .
در
اين زمينه و قبل از تهيه كود جهت تزريق به درون سيستم آبياري ، مي بايست با
كارشناسان مربوطه مشورت شود . اخيرا كودها ي ميكرو محلول در آب و جذب از طريق ريشه
داراي PH
پايين كه علاوه بر
تامين نياز غذايي گياهان ، با پايين آوردن PH
آب آبياري در
حد 4-3 باعث عدم رسوب گذاري املاح محلول در آب گشته و علاوه بر آن به تدريج باعث
شستشوي رسوبات پيشين نيز مي گردند . اين نوع كودها در حال حاضر بسيار مطرح بوده و
هر سال استفاده كنندگان از سيستم هاي آبياري مخصوصا سيستم هاي قطره اي را به خود
جلب مي كنند .
